ม.นเรศวร เปิดผลวิจัยสารปนเปื้อนแม่น้ำกก สนับสนุนการเฝ้าระวังสุขภาพและระบบนิเวศทางน้ำ
วันจันทร์ที่ 7 กรกฎาคม 2568 รองศาสตราจารย์ ดร.ธนพล เพ็ญรัตน์ อาจารย์ประจำภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร พร้อมคณะนักวิจัย นำเสนอผลการศึกษาการปนเปื้อนสารพิษในแม่น้ำกก จังหวัดเชียงราย ในที่ประชุมร่วมแก้ไขปัญหาสารพิษในแม่น้ำกก โดยใช้แนวทาง นิติวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม วิเคราะห์ลักษณะของสารปนเปื้อน และประเมินความเสี่ยงเบื้องต้นต่อสุขภาพประชาชนและระบบนิเวศทางน้ำ
การศึกษาครั้งนี้เป็นงานวิจัยภัยพิบัติเร่งด่วนเกี่ยวกับการปนเปื้อนโลหะและกึ่งโลหะในแม่น้ำกก โดยมี มหาวิทยาลัย 4 แห่งร่วมดำเนินการวิจัย คณะวิจัยเก็บตัวอย่างน้ำ พืช และปลา จากพื้นที่ต้นน้ำในอำเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่ พื้นที่กลางน้ำในอำเภอเมืองเชียงราย และพื้นที่ปลายน้ำในอำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย รวม 15 จุด เพื่อนำข้อมูลมาวิเคราะห์ลักษณะการปนเปื้อนและประเมินสถานการณ์ในพื้นที่
ผลการวิเคราะห์องค์ประกอบทางเคมีของตัวอย่างพบความสัมพันธ์ระหว่างการปนเปื้อนสารหนูกับตัวชี้วัดที่เกี่ยวข้องกับ การทำเหมืองแร่หายากและเหมืองทองคำ โดยคณะวิจัยรายงานว่าสัญญาณทางเคมีมีความสัมพันธ์กับการทำเหมืองแร่หายากประมาณร้อยละ 69.7 และเหมืองทองคำประมาณร้อยละ 30.3 ผลดังกล่าวเป็นข้อค้นพบจากการวิเคราะห์ของคณะวิจัย เพื่อใช้ประกอบการทำความเข้าใจแหล่งที่อาจเกี่ยวข้องกับการปนเปื้อนในแม่น้ำกก
การตรวจสอบสารปนเปื้อนในแหล่งน้ำมีความสำคัญต่อ การเฝ้าระวังสุขภาพของประชาชน โดยเฉพาะชุมชนที่มีความเกี่ยวข้องกับแม่น้ำทั้งด้านการใช้น้ำ การประกอบอาชีพ และการบริโภคอาหารจากพื้นที่ การประเมินความเสี่ยงจำเป็นต้องพิจารณาชนิดและปริมาณสารปนเปื้อน เส้นทางการสัมผัส และระยะเวลาในการได้รับสาร รวมถึงติดตามข้อมูลอย่างต่อเนื่องเพื่อให้สอดคล้องกับสถานการณ์ที่อาจเปลี่ยนแปลงไป
ผลการศึกษาที่นำเสนอในช่วงเวลาดังกล่าวระบุว่า ตัวอย่างเนื้อปลาที่ตรวจยังมีความเข้มข้นของโลหะและกึ่งโลหะไม่เกินค่ามาตรฐานทั่วไป แต่พบการปนเปื้อนเกินมาตรฐานในลำไส้ปลาบางกรณี คณะวิจัยจึงเสนอให้ เฝ้าระวังการบริโภคปลาอย่างใกล้ชิด โดยเฉพาะในกลุ่มหญิงตั้งครรภ์และเด็กเล็ก ทั้งนี้ ผลตรวจดังกล่าวสะท้อนเฉพาะตัวอย่างและช่วงเวลาที่ศึกษา ประชาชนควรติดตามผลตรวจและคำแนะนำล่าสุดจากหน่วยงานที่รับผิดชอบ
ในส่วนของพืชผัก คณะวิจัยรายงานว่า ผลการตรวจในช่วงที่ศึกษายังไม่พบการปนเปื้อนสูงจนก่อให้เกิดความเสี่ยงต่อสุขภาพเกินระดับที่ยอมรับได้ อย่างไรก็ตาม หากสารปนเปื้อนยังเข้าสู่แหล่งน้ำต่อเนื่อง อาจเกิดการสะสมในดินและถ่ายเทสู่พืชได้ในอนาคต จึงจำเป็นต้อง ติดตามคุณภาพน้ำ ดิน และผลผลิตทางการเกษตร อย่างต่อเนื่อง เพื่อใช้ประเมินความเสี่ยงตามสภาพของแต่ละพื้นที่
การศึกษายังให้ความสำคัญกับ ผลกระทบต่อสัตว์น้ำและระบบนิเวศ โดยคณะวิจัยตรวจพบปลาบางตัวอย่างมีรอยโรคผิดปกติ ซึ่งเป็นสัญญาณที่ควรติดตามร่วมกับข้อมูลการปนเปื้อนในแหล่งน้ำ การตรวจสุขภาพสัตว์น้ำควบคู่กับการวิเคราะห์คุณภาพน้ำและตะกอนช่วยให้เข้าใจสถานการณ์ด้านสิ่งแวดล้อมได้รอบด้าน และเป็นข้อมูลประกอบการวางแผนดูแลทรัพยากรทางน้ำ
รองศาสตราจารย์ ดร.ธนพล ยังเสนอแนวทางพัฒนา ระบบวิทยาศาสตร์พลเมืองร่วมกับปัญญาประดิษฐ์ เพื่อเปิดโอกาสให้ประชาชนรายงานการเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อม และช่วยสื่อสารข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ให้เข้าใจได้ง่าย โดยมีผู้เชี่ยวชาญร่วมตรวจสอบข้อมูล แนวทางดังกล่าวมุ่งสนับสนุนการเตือนภัยและการมีส่วนร่วมของชุมชน ควบคู่กับความร่วมมือระหว่างภาครัฐ นักวิจัย และภาคประชาสังคม
การนำเสนอผลวิจัยครั้งนี้สะท้อนบทบาทของ มหาวิทยาลัยนเรศวรในการใช้องค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์เพื่อสังคม โดยนำข้อมูลจากการตรวจวิเคราะห์มาใช้ประกอบการประเมินความเสี่ยงและสนับสนุนการทำงานร่วมกันของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง การเฝ้าระวังอย่างต่อเนื่องและการสื่อสารข้อมูลที่เข้าใจง่ายจะช่วยให้ชุมชนมีข้อมูลประกอบการดูแลสุขภาพ และร่วมติดตามการเปลี่ยนแปลงของทรัพยากรทางน้ำในพื้นที่ได้ต่อไป
ที่มา: Thai PBS News: เปิดงานวิจัย–ผลตรวจนิติวิทยาศาสตร์ พบปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนักในแม่น้ำกก




